Siły osmotyczne

Siły osmotyczne, termiczne (związane z gradientami stężeń) i elektryczne wywołujące transport bierny mogą w konkretnych przypadkach działać razem lub oddzielnie. Nie zawsze jednak przenikanie substancji przez błonę można wytłumaczyć działaniem tych sił. Transport większości aminokwasów i jonów może odbywać się wbrew gradientom tych sił i aby go wytłumaczyć, musimy założyć, że przebiega on kosztem energii wyzwalanej w procesach metabolizmu komórkowego. Mechanizmy tego transportu, zwanego czynnym lub aktywnym, nie są jeszcze w pełni wyjaśnione. Nie ulega jednak wątpliwości, że w zjawiskach tych rola plazmalemmy nie ogranicza się do biernej przepony, ale jest ona strukturą bezpośrednio odpowiedzialną za transport. Niektórzy badacze próbowali wytłumaczyć transport aktywny, zakładając istnienie w błonie specjalnych cząsteczek odgrywających rolę nośników substancji przenoszonych, ale hipoteza ta nie znalazła dotychczas potwierdzenia doświadczalnego.

Większość stosowanych dotychczas metod badania przepuszczalności plazmalemmy traktuje ją tak, jakby własności jej były jednolite dla całej jej powierzchni. W rzeczywistości jednak na podstawie licznych danych pośrednich należy sądzić, że różne fragmenty błony pojedynczej komórki mogą posiadać różne własności i różnić się przepuszczalnością. Wiemy już dziś na przykład, że inna jest przepuszczalność fragmentów błony pozostających w kontakcie z błonami komórek sąsiednich niż fragmentów kontaktujących się bezpośrednio z roztworami wodnymi. Przez błonę komórkową w procesach transportu biernego lub czynnego przenikają do cytoplazmy związki niskocząsteczkowe: woda, cukry, lipidy, aminokwasy. Substancje wielkocząsteczkowe, takie jak białka i kwasy nukleinowe, oraz materiały o rozmiarach dostrzegalnych w mikroskopie optycznym: bakterie, małe pierwotniaki lub nawet małe organizmy wielokomórkowe (np. wrotki), ze względu na swe wymiary nie mogą przenikać przez plazmalemmę. Są one pochłaniane przez komórki w procesach pinocytozy i fagocytozy.

Podobne wpisy